Inleiding

Koorleden ondervinden helaas vaak dat de balans tussen de stemmen onderling en vooral de begeleidende piano, de combo, solist(en) slecht te horen is. Het resultaat is dat het koor niet juist intoneert en dus vals zingt. De verschillende koorpartijen stemmen niet onderling en koorleden twijfelen vaak bij lastige inzetten met alle nare gevolgen van dien. Met een weloverwogen gebruik van de moderne audiotechniek is hier veel aan te doen. Ook voor amateurs op dit gebied! In vier artikelen gaan we in op vier praktijksituaties en bieden de pasklare oplossing voor uw probleem.

Deel 4: Het gebruik van het nieuwe HK Audio Elements systeem

Een beetje geschiedenis

De ontwikkelingen en vernieuwingen in de huidige geluidstechniek gaan in rap tempo. Systemen die enkele jaren terug alleen in zeer professionele (en dus peperdure) toepassingen werden gebruikt worden tegenwoordig sneller betaalbaar en toepasbaar voor de amateur. Het publiek is meer en meer verwend en vergelijkt bij concerten en uitvoeringen uw prestaties met de CDs die thuis beluisterd worden. De concerten van bijvoorbeeld Andre Rieu zouden lang niet zo massaal bezocht zijn als er niet het uiterste uit de technische mogelijkheden gehaald zou zijn. Natuurlijk is een uitvoering van Smartlappenkoor De Vrolijke Noot hier niet mee te vergelijken, maar we kunnen wel ons voordeel doen door gebruik te maken van de nieuwste technische ontwikkelingen.

Een van die ontwikkelingen is het LINE ARRAY principe. In de bekende spreekzuiltjes is dit fenomeen al langer bekend. U kent wellicht de lange smalle luidsprekerzuilen (onder andere in kerken) met meestal een blikkerig geluid maar dichtbij en op afstand redelijk gelijk in volume. Het Line Array principe is eigenlijk heel simpel: een flinke rij kleinere luidsprekertjes in een rechte lijn boven elkaar. Deze luidsprekeropstelling zorgt ervoor dat het geluid verder reikt naar gelang de lengte van de zuil langer wordt. Zuilen van 100 of 150 centimeter zijn het meest gebruikelijk.

In de huidige concerttechniek wordt het Line Array principe ook vaak toegepast, meestal in de vorm van een soort banaan en hangend aan het dak van de zaal. Die banaan is opgebouwd uit een aantal (bijvoorbeeld 6 of 8) langwerpige luidsprekerboxen van flink formaat die liggend op elkaar gestapeld zijn. De tweeters (luidsprekers voor hoge tonen) en woofers (voor de midden- en lage tonen) liggen zo precies boven elkaar waardoor de Array-werking ontstaat.

De nieuwste ontwikkelingen

Op de Musikmesse in Frankfurt van 2010 presenteerde een aantal professionele merken hun betaalbare en professionele kleine variant van het Line Array systeem. Het model van HK Audio (ELEMENTS genaamd) sprong er echter uit door de zeer slimme modulaire constructie, het prachtige design en vooral de ongekende transparante klank.

Het HK Audio Elements systeem is eventueel in een handomdraai aan te passen aan de betreffende situatie. Bovendien weegt een luidspreker- en een versterkermodule samen maar vijf kilo. Het transport wordt hierdoor wel heel eenvoudig. Een Smart zou bij wijze van spreken groot genoeg zijn voor een compleet systeem met subwoofers. Als basis dient een versterkermodule (EA600) en een luidspreker element. (E435) Beide modules zijn identiek van vorm en klikken heel simpel op elkaar of zijn te verbinden door middel van een verstelbare tussenstang (EP1). De benodigde aansluitingen zijn in deze stang ge•ntegreerd zodat er geen gedoe is met allerlei (verleng)snoeren. Deze set klikt op zijn beurt op een stevige voet (EF45) die het geheel een zeer stabiele basis geeft.

Er kunnen maximaal vier luidsprekerunits per versterkermodule opgeklikt worden om de zuil te verlengen en zodoende de reikwijdte van de klank en het geluidsvolume te vergroten. Meerdere opgeklikte luidsprekermodules (maximaal 4 dus) zorgen ervoor dat het leverde wattage van de versterker stijgt. Ook is het mogelijk ŽŽn of meerdere subwoofers aan te sluiten als eventueel extra lage tonen benodigd zijn. Er zijn twee subwoofers leverbaar, ŽŽn met ingebouwde versterkers (E 110 SubA) en ŽŽn zonder ingebouwde versterkers (E 110 Sub)

Voor alle componenten zijn stevige transporttassen leverbaar, zodat beschadigingen uitgesloten zijn en er jaren achtereen een feilloze werking gegarandeerd is. Kortom, er zijn mogelijkheden te over om het systeem aan te passen aan uw gebruik en/of wensen.

De praktijk

In de voorgaande drie afleveringen van deze serie zijn verschillende praktische toepassingen van geluidstechniek bij koren en solisten besproken. In deze aflevering worden enkele van die toepassingen uitgewerkt met gebruik van het nieuwe HK Audio Elements systeem.

Voorbeeld 1:

Voor de extra luidspreker bij het gebruik van een digitale piano is een HK Audio PR:O 10 XA luidspreker op de vloer sterk aan te bevelen. Het formaat en bouw leent zich uitstekend voor deze toepassing.

Benodigd zijn:

• 1x HK Audio Elements EA600 versterkermodule
• 2x HK Audio Elements E435 Luidsprekermodule
• 2x HK Audio Elements EP1 tussenstang
• 2x HK Audio Elements EF45 Voet
• HK Audio transporthoezen hiervoor
• eventueel1x HK Audio PR:O 10A voor bij de digitale piano.
• 1x Luidsprekerkabel Speakon (bijvoorbeeld 20 mtr.) voor verbinding van de 2 zuilen.

Hoewel het voor de juiste werking van deze opstelling niet nodig is, is het eventueel ook mogelijk om van deze opstelling een stereosysteem te maken door een HK Audio Elements EA600 versterkermodule aan de passieve zuil toe te voegen. De lange speakonkabel moet dan vervangen worden door een lange XLR kabel en een stroomhaspeltje. Bij koren met veel leden (bijvoorbeeld meer dan 100) is het mogelijk om per zuil een tweede HK Audio Elements E435 Luidsprekermodule toe te voegen. De zuil wordt hierdoor wel ruim 90cm lang, maar het geluid draagt dieper in het koor. Voordeel hierbij is dat het geluidsvolume niet onnodig verhoogd hoeft te worden. Voor verdere details van deze toepassing verwijs ik naar het betreffende artikel 1.

Voorbeeld 2:

Koren met solostemmen / solist(en)

In bovenstaand voorbeeld zijn de HK Audio Elements luidsprekers ingezet als monitorluidsprekers ten behoeve van het koor. HK Audio Elements luidsprekerssystemen zijn echter veelzijdig inzetbaar. In dit voorbeeld dienen ze als versterkingsysteem voor het publiek. De speciale eigenschappen van het Line Array principe komen vooral tot uiting als een systeem aan beide kanten uit 2x HK Audio Elements E435 Luidsprekermodule en een HK Audio Elements EA600 versterkermodule bestaat. Vooral het publiek in de diepere zalen en kerken zal zelfs tot achterin de zaal een evenwichtig geluidsbeeld ervaren. De Line Array werking van het HK Audio Elements systeem zorgt ervoor dat het geluidsvolume niet onnodig luider hoeft om de verstaanbaarheid achter in de zaal te waarborgen, dus zonder het publiek op de voorste rijen omver te blazen met ongewenste geluidsdruk. Voor concerten in bijvoorbeeld de open lucht is het zelfs mogelijk om per kant vier HK Audio Elements E435 luidsprekermodules op elkaar te klikken waardoor op grote afstand zonder problemen een prachtig evenwichtig geluidsbeeld gewaarborgd wordt, zonder op korte afstand oorverdovend te zijn. Ook geldt hierbij dat voor de eventuele vloerluidsprekers (monitors) voor de pianist en solist het best voor HK Audio Premium PR:O 10A gekozen kan worden in verband met de speciale bouw van deze luidsprekers.

Boodschappenlijstje

• 2x HK Audio Elements EA600 versterkermodule
• 4x HK Audio Elements E435 Luidsprekermodule
• 2x HK Audio Elements EP1 E-Connect tussenstang
• 2x HK Audio Elements EF45 Voet
• HK Audio transporthoezen hiervoor
• Ev 1 of 2x HK Audio Premium PR:O SX10 A voor piano/solist

Voorbeeld 3:

Koren met begeleiding op CD of begeleide musici/combo/band Voor de versterking van begeleidingsCDs of kleine combos bij popkoren, shantykoren, jongerenkoren en gospelkoren zijn als uitbreiding op bovenstaand voorbeeld en als ondersteuning voor de lage tonen extra HK Audio Elements Subwoofers benodigd. Deze Subwoofers zijn speciaal voor het Elements ontwikkeld en ook klein van formaat (36x48x46cm), maar groots in klank. De actieve versie (E 110 sub A) beschikt over een versterker voor de Sub zelf van 250 Watt en een versterker voor de E 435 luidsprekermodules van 300 Watt. Ruim voldoende dus om elke situatie waar kwaliteit vereist wordt aan te kunnen. Hierbij zijn onder andere twee mogelijkheden voorhanden.

Optie1:

Aan beide kanten wordt gekozen voor de volgende opstelling:

• 1x HK Audio Elements 110 sub
• 1x HK Audio Elements EA 600 versterkermodule
• 1x HK Audio EP1 Elements E-Connect tussenstang
• 2x HK Audio Elements E 435 luidsprekermodule

De subwoofer biedt een stabiele basis om de zuil te dragen. De versterkermodule is de motor voor de hele zuil. Het systeem is eventueel ook zonder Subwoofer te gebruiken. De zuil moet in dit geval dan wel gedragen worden door een EF45 voet.

Optie 2:

Aan beide kanten wordt gekozen voor de volgende opstelling:

De actieve subwoofer is de motor van de hele zuil. De Subwoofer moet dus altijd gebruikt worden.

In beide gevallen zijn eventueel extra Subwoofers toe te voegen om de basweergave te versterken. De actieve Subwoofer (E 110 subA) weegt zon 19 kilo en zijn passieve versie broertje is een stuk lichter. (16,5 kilo)

Tip:

Laat u bij de plaatselijke HK Audio Specialist vakkundig voorlichten over de talrijke mogelijkheden van de HK Audio Elements systeem. Uw vakhandelaar is op de hoogte van alle mogelijkheden en kan uw systeem op de juiste manier voor u configureren. De flexibiliteit van het Elements systeem is enorm en daardoor uitstekend in te zetten tijdens optredens en concerten. Waar evenwichtigheid en transparantie in klank gewenst is kan het Elements systeem voor u de passende oplossing bieden. Het is raadzaam om voor alle modules meteen bescherm/transporthoezen aan te schaffen om jarenlang gebruiksplezier te garanderen.